Hoe vergeef je iemand die er niet is?


Hoe vergeef ik iemand?

Het niet (kunnen) vergeven van personen is voor veel mensen een bron van psychische en lichamelijke problemen. Maar hoe vergeef je als de persoon in kwestie er niet meer is, bijvoorbeeld omdat hij of zij overleden is?

Ik herinner mij een vrouw die misbruikt was door haar broer. Zij had anorexia nervosa ontwikkeld en ze was er psychisch slecht aan toe. Ze wilde een keer een gesprek. Ze had al zoveel therapeuten gehad maar toen ik over vergeving begon, bleek geen therapeut hierover begonnen te zijn.

Ik zette een stoel tegenover haar en vroeg haar om haar broer voor zich te zien. Ik vroeg haar of ze haar broer kan vergeven. Dat kon ze niet. Aangezien ze gelovig was, vroeg ik haar of ze misschien aan God kon vragen of deze haar kon helpen. Ze zei: “God wilt u mij helpen om mijn broer te vergeven”. Op het moment dat ze dat zei veranderde de atmosfeer en ze keek verbaasd naar mij. Ze zei: “Ik voel me vrij, voor het eerst voel ik mij vrij”. Helaas was ze al te ver lichamelijk heen en is ze kort daarna overleden.

Vergeven is niet hetzelfde als opnieuw vertrouwen

Het gevoel van dat de ander er mee weg komt, en dat we daar wat aan kunnen veranderen is vaak een illusie die ons gebonden houdt. Begrijp me goed: als iemand kwaad heeft gedaan, betekent vergeven niet dat deze niet verantwoordelijk gehouden moet worden voor zijn daden! Nee we hebben het hier over de issues van ons hart. Waar het hierom gaat is de afweging wie de prijs betaalt als je niet vergeeft. Dat ben je zelf.

Jaren geleden heb ik 5 jaar lang een bepaald persoon op feestjes of meetings genegeerd. Hij had mij geschoffeerd en ik wilde hem door mijn houding vooral laten voelen, hoezeer hij mij had gekwetst. Hij had ook anderen geschoffeerd. Deze hadden met hem geprobeerd te praten, zonder succes overigens.

Ik hoopte eigenlijk dat hij door mijn gedrag zou voelen hoezeer hij het verbruid had. Het probleem was natuurlijk dat ik het gesprek niet aanging. Na 5 jaar besefte ik dat ik vooral degene was die gebonden was, want ik kwam hem nogal eens tegen. Zijn leven was doorgegaan en zo te zien had hij er niets van geleerd. Het ging echt niet om iets waarvoor hij gerechtelijke straf zou moeten krijgen, maar ik voelde wel hoe er steeds sprake was van een negatieve werking van het niet vergeven.

Ik realiseerde mij dat ik elke keer dat ik hem zag een knoop in mijn buik voelde. Ik besefte toen dat ik de knoop in mijn buik had en hij wellicht goed bleef slapen. Misschien kent u ook zulke personen. Vul voor deze persoon in een vader, moeder etc. en u heeft een beetje beter beeld dat we vaak onder onze eigen muur van niet-vergeven blijven lijden. Ik erkende dus dat ik moest zitten met de pijn en dat ik niet langer mijzelf aan hem op een negatieve manier wilde verbinden.

Uiteindelijk heb ik hem vergeven, en ik voelde mij daardoor enorm opgelucht. Ik hoef hem niet te vermijden en kan hem aanspreken. Betekent dit dat ik hem nu vertrouw? Het antwoord is nee. Daarvoor is er teveel gebeurd. Niet alleen bij mij, maar ook bij anderen. Mocht het contact intiemer worden dan is het opbouwen van vertrouwen noodzakelijk. Dan is het belangrijk dat hij ook probleemeigenaar wordt. Dan moet er wel degelijk gepraat worden. Daarmee weet je dat iemand daadwerkelijk snapt dat hij door verandering ook de relatie weer hersteld zou kunnen worden.

Aanpak om te ontladen zonder gesprek

Maar misschien vraagt u zich af wat je moet doen als deze persoon niet meer niet meer beschikbaar is om in gesprek te kunnen gaan, bijvoorbeeld omdat deze is overleden, of dat een gesprek niet mogelijk is. Dan kun je de volgende aanpak gebruiken. Deze aanpak gebruik ik overigens ook als voorbereiding als het gesprek wel mogelijk is. Gewoon om gedachten en gevoelens te ontladen.

Je legt 2 velletjes papier neer: boven het ene blaadje zet u “begrip”, boven het tweede schrijft u “hartenbrief”.

In de hartenbrief schrijft u alles wat u dwars zit. Alles wat u gemist hebt, waar u boos over bent. En let daarbij vooral op dat de pijn voelbaar wordt. Voor sommige mensen is het in het begin vooral een oefening in het erkennen van de pijn en boosheid.

Zodra u een innerlijk ja-maar voelt, gaat u naar de andere brief de begripsbrief. Daar schrijft u in wat u als verdediging voor de ander zou kunnen aanvoeren. Bijvoorbeeld bij een vader of moeder zou je zoiets kunnen bedenken als: “Je kon niet anders”, of “Je hebt zelf ook niet anders geleerd”.

U kunt niet een aardige en boze brief in een brief schrijven. Door de innerlijke stemmen (begrip en gevoel) te scheiden kunt u ook veel meer bij de pijn komen. Nadat alles gezegd is, kun je besluiten om afscheid te nemen van dit verleden. U kunt afscheid nemen van alle pijnlijke ervaringen, en van alle dromen die niet zijn uitgekomen. Deze kunt u in de brief letterlijk schrijven (bijvoorbeeld: “Ik neem afscheid van de droom dat we ooit samen oud worden”).

Vaak moet u zo’n brief een paar keer schrijven, omdat door loyaliteit de boze brief vaak in het begin veel te aardig nog is. Het schrijven van zo’n brief lost al heel veel op. Idealiter zou het natuurlijk mooi zijn als u de brief zou kunnen voorlezen of zelfs zou kunnen opsturen. U zou beter wellicht een ritueel kunnen doen zoals het verbranden van de brief. Als iemand is overleden zou u de brief kunnen voorlezen bij het graf of de urn.

Mensen die graag met hun fysiek werken, zou het slaan met een tak op een boom kunnen helpen om boosheid te laten ontladen. Wat ook bij u past: vergeven vereist vaak dat u iets actief gaat doen.

Vergeven betekent in wezen dat u de valse hoop opgeeft dat u uiteindelijk nog gaat krijgen waar u op hoopt. Er is een dwingende behoefte aan genoegdoening in ons mensen als ons onrecht is aangedaan.

De ander die bij u in de schuld staat, zal nooit in staat zijn om de pijn weg te nemen. De enige die zich kan vrijmaken dat bent u zelf. Vergeven is daarom niet iets goedkoop. Het gaat gepaard met een diep besef dat het Leven alleen maar kan stromen als u het verleden als een gegeven kan omarmen, en de toekomst tot iets bijzonders gaat maken. Met andere woorden: kiezen voor beter of voor bitter.

Als u nog pakketjes als het ware in uw hart koestert richting anderen, dan nodig ik u uit om deze pakketjes met die ander uit te pakken, of deze pakketjes te doorvoelen (bijvoorbeeld via het schrijven van een brief) om uzelf dan bewust los te maken van de negatieve band met die ander.

Ik hoop dat u dan net als die vrouw met anorexia, net als Bert en José en net als ik, kunt zeggen dat het loslaten van de muur van niet vergeten u uiteindelijk meer heeft opgeleverd dan het vasthouden hiervan. Ik hoop dat u dan tegen die ander in het echt of in uw fantasie kunt zeggen: “Ik vergeef je”. 

Door Hans 't Hart

Vond u dit onderwerp interessant?

Lees dan ook de vorige blog Hoe kan mijn vertrouwen in jou herstellen?


Deel dit artikel met anderen

Het Bezoek van Hans 't Hart